Dom VDA – Kolonialny rewizjonizm na Schöneberg

Traktat wersalski, a tym samym wynik porażki w I wojnie światowej, zakończył formalne niemieckie rządy kolonialne w 1919 roku. Od tego momentu zwolennicy_czki kolonialnego rewizjonizmu opowiadali się za odzyskaniem niemieckich kolonii. Heinrich Schnee, były gubernator Niemieckiej Afryki Wschodniej, napisał w 1925 roku bestseller „Kłamstwo o winie kolonialnej” („Die Koloniale Schuldlüge”), w którym domagał się zwrotu kolonii. Już okładka książki zawierała symboliczne argumenty. Przedstawiała złamaną palmę, która obrazowo symbolizowała upadek terytoriów zamorskich od czasu ich przekazania innym mocarstwom kolonialnym, jak twierdzili nacjonaliści.

Również liczne stowarzyszenia domagały się zwrotu kolonii. Należało do nich na przykład Stowarzyszenie na rzecz Niemieckości za Granicą (VDA). Uważało się ono za ogniwo łączące ojczyznę z Niemcami mieszkającymi na całym świecie, zwłaszcza tymi, którzy pozostali w byłych koloniach. Ponadto stowarzyszenie walczyło o rewizję traktatu wersalskiego. Swoje postulaty podkreślało symbolami: ich przypinka VDA przedstawiała na przykład blondynkę z długimi warkoczami. Kobieta była stylizowana na sztandar niemieckości i ilustrowała rasistowski obraz stowarzyszenia czysto białego narodu. Portretowano przede wszystkim kobiety, ponieważ miały one poprzez prokreację zapewnić dalsze istnienie tak zwanego „niemieckiego etnosu”.

W 1927 roku VDA przeniosło się do nowo utworzonego Domu VDA (VDA-Haus) przy Martin-Luther-Str. 97 w Schönebergu. Również Niemieckie Towarzystwo Etnologii (DGfE) wynajęło tam pomieszczenia. To ostatnie reprezentowało napięcie między różnymi roszczeniami: właściwie po zakończeniu imperium kolonialnego chciano deportować mieszkańców byłych kolonii mieszkających w Berlinie do ich regionów pochodzenia. Ponieważ często nie było to możliwe z powodu braku zezwoleń na wjazd ze strony kolejnych mocarstw kolonialnych, Wielkiej Brytanii i Francji, DGfE wypłacało zainteresowanym, w imieniu Ministerstwa Spraw Zagranicznych, minimalne wsparcie finansowe. Miało to zapobiec popadnięciu migrantów_ek w trwałą biedę i tym samym zagrożeniu dobrego imienia Niemiec jako byłej potęgi kolonialnej. W Domu VDA i w DGfE Wilhelm Munumé i Peter Makembe z Schönebergu musieli również regularnie się zgłaszać, aby odebrać niewielkie wypłaty wsparcia.

Wraz z narastającym trendem politycznym prawicowym późnej Republiki Weimarskiej nasiliły się wysiłki na rzecz ponownego zawłaszczenia kolonii. Pod tym samym dachem Domu VDA mieściły się inne organizacje nacjonalistyczne i kolonialno-rewizjonistyczne. Wspólnie zwalczały politykę pojednania partii demokratycznych z byłymi przeciwnikami wojennymi. Samo VDA liczyło w okresie Republiki Weimarskiej ponad dwa miliony członków.

Niniejszy tekst jest poprawioną wersją rozdziału z wystawy „Warsztat badawczy: Historia kolonialna w Tempelhof i Schöneberg”, którą Muzeum Schöneberg prezentowało od 19.05 do 29.10.2017.