Wystawa wojskowa, morska i kolonialna

Niemiecka Wystawa Wojskowa, Marynarki Wojennej i Kolonialna (DAMUKA) odbyła się w dniach od 15 maja do 15 września 1907 roku w Friedenau. Teren wystawy znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie dworca kolejowego Friedenau i kościoła Nathanael. Wystawa została zainicjowana przez różnych aktorów ruchu kolonialnego, a także lokalne firmy specjalizujące się w zaopatrzeniu wojskowym. Wystawa miała na celu przekonanie niemieckiej ludności o korzyściach gospodarczych płynących z posiadania marynarki wojennej, armii i kolonii. Berliński malarz Rudolf Hellgrewe zaprojektował plakat i motyw znaczka pocztowego, przedstawiający fragment twierdzy, który nawiązywał do budowli wojskowych w koloniach, a tym samym wskazywał na centralne przesłanie wystawy: przedstawienie Niemiec jako potęgi militarnej i kolonialnej.

Prezentowano szeroką gamę produktów, od gwoździ do butów po armaty, które były wystawione w różnych, tematycznie uporządkowanych budynkach. Pomiędzy halą maszyn i halą marynarki wojennej znajdowała się hala kolonialna. W tej hali, również zaprojektowanej przez Hellgrewe, znajdowały się między innymi stoiska instytucji misyjnych i tzw. „higieny tropikalnej”. Ponadto prezentowano wyposażenie dla niemieckich żołnierzy w koloniach, którzy byli eufemistycznie nazywani „siłami ochronnymi”. Półokrągły aneks służył do prezentacji przedmiotów z kolonii, takich jak rośliny, meble, drewno i kość słoniowa. Do projektowania sekcji krajowych Hellgrewe namalował panoramy z rzekomo typowymi dla danego regionu przedstawieniami. Wszystkie budynki wystawowe zostały wzniesione przez Deutsche Hausbaugesellschaft. Ta berlińska firma specjalizowała się w budynkach drewnianych, które można było rozkładać i transportować, oferując oprócz budynków wystawowych także domy tropikalne i baraki wojskowe. Na terenie zewnętrznym wystawy znajdowały się sztuczne jezioro i duże ogrody, które zostały stworzone specjalnie na potrzeby wystawy.

Program DAMUKA obejmował również „pokaz ludów”. Pod tytułem „Dzika Afryka” prezentowano tu ludzi w zaaranżowanych wioskach afrykańskich, którzy musieli przebywać na terenie przez cały czas trwania wystawy. Uczestnicy tego „pokazu ludów” nie pochodzili z niemieckich kolonii, lecz z Tunezji, Maroka i Sudanu. Różne rozporządzenia z przełomu wieków zakazywały werbowania ludzi z niemieckich kolonii do „pokazów ludów”. Niemieccy politycy obawiali się, że doświadczenia wystawianych osób, które były bezbronne wobec spojrzeń i żądz widzów, mogłyby negatywnie wpłynąć na relacje między Niemcami a mieszkańcami „ich” kolonii. „Pokaz ludów” miał dać publiczności wgląd w rzekome codzienne życie i typowe zwyczaje ludów afrykańskich. W rzeczywistości rasistowska prezentacja służyła przede wszystkim zaspokojeniu istniejących oczekiwań i ciekawości.

W innej części wystawy goście mogli wcielić się w członków mocarstwa kolonialnego w atelier fotograficznym – otoczeni namiotami i odtworzonym słoniem. W ostrym kontraście do „pokazu ludów” tutaj odwiedzający wystawę mogli sami decydować o swojej inscenizacji, prezentując się w pełni ubrani w kolonialnej pozycji władzy. Zdjęcie służyło jako pamiątka i środek reklamowy, mający na celu wzbudzenie entuzjazmu Niemców dla idei kolonialnej.

Wystawa była wielkim wydarzeniem, które jednak wielokrotnie było przedmiotem negatywnych nagłówków. Prasa donosiła o niedokończonych częściach wystawy w dniu otwarcia oraz o konfliktach między kierownictwem a wystawcami. Wydarzenia na terenie „Dzikiej Afryki” również znalazły się w doniesieniach. Nielegalne opuszczenie terenu przez niektórych wykonawców doprowadziło do interwencji policji i zostało skomentowane w prasie w sposób rasistowski. Smutnym punktem kulminacyjnym tych wydarzeń była śmierć Fatumy Bent El Baji. 25-letnia kobieta z Tunisu zmarła na zapalenie jelit, być może z powodu niedostatecznych warunków życia. Została pochowana na cmentarzu gminnym w Schöneberg.

Ten tekst jest poprawioną wersją rozdziału z wystawy „Pracownia badawcza: historia kolonialna w Tempelhof i Schöneberg”, którą Schöneberg Museum pokazywało od 19.05 do 29.10.2017.