Fleck: Maszyny do obróbki drewna – przykład Niemieckiej Nowej Gwinei

Wpisy Muzeum Reinickendorf, zaprezentowane na stronie „Kolonialismus begegnen“, zostały starannie przygotowane w kontekście wystawy specjalnej „Ślady kolonialne w historii przemysłowej Reinickendorfu”. Wpisy zostały dokładnie sprawdzone i dostosowane do prezentacji cyfrowej. Zalecamy wcześniejsze zapoznanie się z obszernym tekstem wprowadzającym dotyczącym kolonialnej przeszłości Reinickendorfu (link).

Maszyny do obróbki drewna dla niemieckich kolonii – przykład Nowej Gwinei Niemieckiej

Firma: C. L. P. Fleck Söhne
Założenie: 1859 przez Carla Ludwiga Paula Flecka w Berlinie
Reinickendorf: od 1897 roku miejsce produkcji
Produkcja: produkcja maszyn do obróbki drewna

Firma, która miała swoją siedzibę w Reinickendorf do lat 80. XX wieku, została założona w 1859 roku przez Carla Ludwiga Paula Flecka w Berlinie. W 1897 roku firma przeniosła swoją siedzibę na ulicę Flottenstraße w Reinickendorf, gdzie wzniosła reprezentacyjny budynek w stylu neorenesansowym, który zachował się do dziś. ⁽¹⁾ Zachowała się również Willa Fleck przy Drewitzer Straße 10 w Hermsdorf, zbudowana przez Oskara Flecka w latach 1906/07. Od 1876 roku C. L. P. Fleck Söhne specjalizowała się w produkcji maszyn do obróbki drewna i stała się wiodącym przedsiębiorstwem specjalistycznym. Na wystawie rzemieślniczej w Berlinie w 1896 roku otrzymała za to Pruską Złotą Medale Państwową. ⁽²⁾ Pod koniec XIX wieku zdecydowana większość maszyn do obróbki drewna produkowanych przez Fleck Söhne była przeznaczona na eksport. Od początku XX wieku eksport ten obejmował również dostawy do niemieckich kolonii. W 1902 roku C. L. P. Fleck Söhne została wymieniona w katalogu niemieckich firm eksportowych „Deutsche Kolonialzeitung” jako dostawca maszyn do obróbki drewna. Piły taśmowe, strugarki, szlifierki i piły tarczowe C. L. P. Fleck Söhne pojawiały się w spisach dostawców różnych roczników „Kolonialen-Handels-Adressbuches”, w tym w tym przedstawionym tutaj z 1914 roku. To zaangażowanie gospodarcze szło w parze z członkostwem firmy w sekcji Charlottenburg Niemieckiego Towarzystwa Kolonialnego, odnotowanym na rok 1896. C. L. P. Fleck Söhne reklamowała się również w różnych rocznikach „Kolonial-Handels-Adressbuches” jako dostawca „kompletnych urządzeń dla tartaków, stolarni, zakładów produkujących wagony, skrzynie, wełnę drzewną i wszelkiego rodzaju wyroby z drewna”. W 1909 roku istniał taki tartak firmy w Nowej Gwinei Niemieckiej, co wynika z ilustrowanej reklamy w „Usambara-Post”, czasopiśmie dla ówczesnej kolonii Niemieckiej Afryki Wschodniej. ⁽³⁾ Niestety, dokładna lokalizacja tartaku nie jest podana. Tartaki istniały w zasobnej w drewno Nowej Gwinei Niemieckiej w kilku miejscach, nad rzeką Warangoi/Kanał Świętego Jerzego i w Erimahafen, w pobliżu Casalock na Nowej Mecklenburg, w Alexishafen, prawdopodobnie w Vunapope i Finschhafen. ⁽⁴⁾ W innym wydaniu „Usambara-Post” z 1910 roku podkreślono również jakość maszyn C. L. P. Fleck Söhne, zwłaszcza piły tarczowej wahadłowej. ⁽⁵⁾

Kolonia Nowa Gwinea Niemiecka

Kolonia niemiecka: 1884/85–1914
Powierzchnia: ok. 240 000 km²
Ludność: 1912 ok. 500 000, w tym mniej niż 1 000 Niemców
Gospodarka: uprawa kauczuku i kakao, pozyskiwanie kopry (suszonego miąższu kokosów), przemysł drzewny
Wojsko: niewielki oddział ochronny był utrzymywany przez Nowogwinejskie Towarzystwo

Kolonia Nowa Gwinea Niemiecka znajdowała się na Pacyfiku na wysokości równika i obejmowała północno-wschodnią część wybrzeża Nowej Gwinei, Karolinów, Marianów i Wysp Marshalla oraz inne mniejsze wyspy. Znajdowała się na obszarze dzisiejszych państw Papua-Nowa Gwinea, Mikronezja, Marianów Północnych, Palau, Nauru, Wyspy Marshalla i Wyspy Salomona (część północna). W momencie kolonizacji mieszkało tu około pół miliona mieszkańców, z czego mniej niż 1000 Niemców. ⁽⁶⁾ Gospodarczo interesująca była uprawa kauczuku, kakao i kokosów oraz przemysł drzewny. Duże towarzystwo plantacyjne, takie jak Deutsche Handels- und Plantagen-Gesellschaft, wypłacało wysokie dywidendy. Niemieckie działania kolonialne na Południowym Pacyfiku nasiliły się po 1880 roku i były napędzane przez aktorów gospodarczych. 17 maja 1885 roku Nowa Gwinea została ogłoszona „terytorium chronionym”. Cesarstwo Niemieckie zawarło „umowę ochronną” z Nowogwinejskim Towarzystwem, towarzystwem zajmującym się nabywaniem posiadłości kolonialnych na Pacyfiku, którego akcje znajdowały się w rękach nielicznych finansistów. Firmy już obecne na terytorium chronionym musiały zostać przymusowo przyłączone do nowo utworzonego Nowogwinejskiego Towarzystwa. ⁽⁷⁾
Umowy, które w następstwie zawarli niemieccy kupcy i przedstawiciele firm z lokalnymi władcami, obejmowały nabycie ziemi przez firmy oraz „umowę ochronną”, która stawiała lokalnych władców i ich następców prawnych pod protektoratem Cesarstwa Niemieckiego. Od tego momentu żadne umowy z innymi narodami nie mogły być zawierane bez zgody cesarza niemieckiego. Przeciążone administracyjnie i gospodarczo, Nowogwinejskie Towarzystwo stopniowo przekazywało administrację cesarstwu. W 1898 roku ostatecznie zrzekło się swoich praw zwierzchnich na rzecz Cesarstwa Niemieckiego. ⁽⁸⁾ W latach 1910–1911 na wyspie Ponape doszło do powstania Sokeh. Około 80 mężczyzn, przymusowo pracujących przy budowie dróg, rozpoczęło strajk 18 października 1910 roku. Bezpośrednią przyczyną było ubiczowanie młodego robotnika dzień wcześniej. Zagrozili oni niemieckim nadzorcom, którzy następnie uciekli i skontaktowali się z urzędnikiem okręgowym Gustavem Boederem. Kiedy skonfrontował się ze strajkującymi robotnikami, ci zabili go oraz trzech jego niemieckich towarzyszy. Pięciu innych towarzyszy również zginęło w wymianie ognia. Następnie rozpoczęła się trwająca kilka miesięcy wojna, która zmusiła Cesarstwo Niemieckie do największej akcji militarnej w swoich koloniach na Południowym Pacyfiku. Niemieccy urzędnicy zabarykadowali się na wyspie Kolonia z 50 melanezyjskimi policjantami i mogli prosić o pomoc dopiero po przybyciu parowca pocztowego „Germania” 26 listopada 1910 roku. Do 4 stycznia 1911 roku cztery niemieckie okręty wojenne z kilkuset żołnierzami i policjantami przybyły do archipelagu. Tsingtau służyło jako kluczowy węzeł dla okrętów wojennych podczas ich zaopatrzenia przed wyruszeniem na Ponape. Chociaż niemieckim żołnierzom nie udało się odnieść jednoznacznego zwycięstwa militarnego, udało im się odciąć Sokeh od wszelkiego zaopatrzenia w żywność. Wyczerpani i zniechęceni brakiem wsparcia ze strony innych ludów na sąsiednich wyspach, około 450 Sokeh poddało się Niemcom 22 lutego 1911 roku. Sąd doraźny orzekł 17 wyroków śmierci i 12 kar pozbawienia wolności. Wszyscy pozostali Sokeh zostali zesłani przez urzędników kolonialnych na wyspę Palau. ⁽⁹⁾ Ponadto na Nowej Gwinei i Samoa, zazwyczaj pod przymusem, zatrudniano do 4000 rekrutowanych chińskich „kulików” jako taniej siły roboczej. ⁽¹⁰⁾