Główne Biuro Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA)

Obecnie Główne Biuro Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) SS uważane jest za uosobienie terroru narodowosocjalistycznego. Znajdowało się przy Prinz-Albrecht-Straße 8, dzisiejszej Niederkirchnerstraße, a druga siedziba, Prinz-Albrecht-Palais, przy Wilhelmstraße 102 – obie lokalizacje znajdują się na terenie dzisiejszego Kreuzbergu. Od 2004 roku na terenie dawnej siedziby RSHA mieści się Centrum Dokumentacji Topografii Terroryzmu. Prinz-Albrecht-Palais, który należał do SS od 1934 roku, był także siedzibą Sabac El Cher wspomnianego w tej książce. RSHA została założona 27 września 1939 roku, kiedy Heinrich Himmler zdecydował się połączyć Policję Bezpieczeństwa (Sipo) i Służbę Bezpieczeństwa (SD). Jako "instytucja nowego typu" RSHA była najważniejszym narzędziem polityki narodowosocjalistycznej ucisku, prześladowań i eksterminacji oraz stanowiła koncepcyjne i wykonawcze centrum nazistowskiego światopoglądu. [1]

Inwazję na Polskę i Związek Radziecki od września 1939 roku można rozumieć jako ekspansjonistyczny wysiłek na rzecz przywłaszczenia terytoriów wschodnich. Einsatztruppen RSHA prowadziły kampanię zagłady wobec lokalnej ludności na anektowanych terytoriach, której celem było nie tylko pokonanie wroga środkami militarnymi, ale także ustanowienie "nowego porządku warunków etnograficznych" wymaganego przez Hitlera. [2] Aneksja niektórych części Polski do Rzeszy Niemieckiej oraz ustanowienie tzw. Generalnego Gubernatorstwa jako rezerwatu dla "obcych" lub "aspołecznych" Polaków świadczą o pewnych konsekwencjach kolonializmu zamorskiego. Wysiłki terytorialne przywłaszczenia narodu i związane z tym sprawowanie władzy nad lokalną ludnością muszą być niewątpliwie powiązane z kolonializmem. [3] Jednak konkretne polityki znacznie się różniły. [4]

Jako "instytucja nowego typu" RSHA postrzegała siebie jako "walczącą administrację", która nie funkcjonowała jedynie jako odbiorca rozkazów od nazistowskiego kierownictwa, lecz niezależnie formułowała i przygotowywała rozkazy oraz realizowała je na własną odpowiedzialność poprzez swoje oddziały w "Koloniach Wschodnich". [5] Pracownicy RSHA i jej podległych biur pochodzili głównie z burżuazyjno-elitarnego środowiska i już podczas kształcenia akademickiego byli nacjonaliści oraz bojownicy, co później odzwierciedliło się w surowości ich podejścia do obszarów do kolonizacji w Europie Wschodniej. Podczas gdy Biura I i II były poświęcone wyłącznie obszarom organizacyjnym i administracyjnym RSHA, pozostałe podległe biura zajmowały się Bezpieczeństwem Państwowym i przetwarzaniem tzw. "spraw ideologicznych", które odpowiadały za obszary kolonizowane przez Specjalne Departamenty Zachód i Wschód. [6] Niechęć wobec Polski, która stała się zaciekła w Cesarstwie Niemieckim po I wojnie światowej, sprawiła, że RSHA nakazała internowanie polskich Żydów w gettach w Generalnym Gubernatorstwie już 19 kwietnia 1941 roku – jeszcze przed oficjalną decyzją Konferencji w Wannsee dotyczącej "Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej". [7]

Główne obszary odpowiedzialności RSHA i jej podległych biur obejmowały "kwestie polityki bezpieczeństwa i wywiadu" oraz "ochronę fundamentów ideologicznych". [8] RSHA odpowiadała za "czystość rasową ciała ludu" w kontekście ekspansji na wschód w celu uzyskania nowej "przestrzeni życiowej". [9] "Konsolidacja ziemi völkisch" została przeprowadzona przy pomocy tzw. "formuły rasowej" poprzez antropologiczne badania lokalnej ludności przeprowadzone przez RuSHA. [10] Jako szef Amt I oraz generał porucznik Policji Bezpieczeństwa i SD, Bruno Streckenbach początkowo organizował mord tysięcy członków polskiej opozycji na okupowanych terenach. [11] Następnie Einsatzgruppen w Polsce i Związku Radzieckim przeprowadziły "czystki" planowane w berlińskiej siedzibie przeciwko lokalnym elitom edukacyjnym oraz duchowieństwu, Sintom, Romom i Żydom. [12] "Prewencyjna walka z przestępcami" była coraz bardziej nasilona w 1942 roku i doprowadziła do deportacji tzw. "przestępców zawodowych" i "asocjalnych" do obozów pracy i koncentracji; do końca 1944 roku około 800 000 osób zostało deportowanych na podstawie programu selekcji, a ponad pół miliona zostało zamordowanych w ramach narodowosocjalistycznej "konsolidacji ziemi völkisch". [13] Aby pomieścić ludność żydowską, w Litzmannstadt, Belzec, Chelmo (Warthegau), Sobiborze, Treblinka i Auschwitz-Birkenau powstało kilka gett. [14] Ze względu na coraz trudniejszą opiekę nad ludźmi przesiedlonymi do gett, metody RSHA stawały się coraz bardziej radykalne i doprowadziły do egterminacji milionów ludzi w obozach koncentracyjnych. [15]

Splecienie aspiracji imperialistycznych i kolonialnych Cesarstwa Niemieckiego z nazistowską polityką zagraniczną, która chciała przywłaszczyć sobie "Lebensraum im Osten", jest czasem dyskutowane kontrowersyjnie. Ekspansja i przejęcie ziem na Wschodzie zostały określone w manifeście Adolfa Hitlera "Mein Kampf", w którym domagał się przejęcia "przestrzeni życiowej" kulturowo i rasowo niższych ludów oraz ustanowienia "polityki ziemi" w ramach "kolonizacji Ostmarku". [16] Z kolei odbudowa byłych niemieckich kolonii za granicą nie była priorytetem Hitlera – domagał się tymczasowego zakończenia "polityki kolonialnej i handlowej za granicą" na rzecz ekspansji na Wschód. [17] W tym sensie Hans Frank, szef administracji anektowanych terytoriów wschodnich, wypowiadał się na konferencji w listopadzie 1939 roku o Generalnym Gubernatorium jako "pierwszym terytorium kolonialnym narodu niemieckiego". Dopiero po 1942 roku termin kolonia należał unikać, aby nie dostarczać radzieckiej propagandy. [18]

Dążenie do nowego "Lebensraum na Wschodzie" jest porównywalne z grabieżą ziemi, która miała miejsce w koloniach osadniczych w Afryce. Główna różnica tkwi jednak w skrajnej reorganizacji "rasowej" reorganizacji terytoriów wschodnich. [19] Masowe strzelaniny polskiej inteligencji dokonywane przez oddziały RSHA służyły celowi rozwoju kolonialnego pod względem pracy – Generalne Gubernatorstwo miało służyć jako rezerwuar Rzeszy dla pracowników fizycznych. Tak zwana "akcja wywiadowcza", masowe strzelaniny z polskiej intencji, rozpoczęły się 1 września 1939 roku szturmem na polski urząd pocztowy w mieście Gdańsk i zostały zakończone w kwietniu 1940 roku; łącznie około 60 000 intelektualistów zostało zamordowanych przez pracowników RSHA, a kolejne 50 000 deportowano do szybko powstałych obozów pracy i koncentracyjnych Generalnego Gubernatorstwa. [20] Absurdalnie, polska inteligencja skłaniała się ku niemieckiej hierarchii zgodnie z narodowosocjalistycznym systemem "rasowym", ale według "ekspertów" RuSHA byli pod niewłaściwym wpływem i dlatego musieli zostać wytępieni lub wykorzystywani jako robotnicy fizyczny, aby nie zagrozić planom kolonialnej aproprijacji. "Rasowo wartościowi" nieletni natomiast zostali odpowiednio przesiedleni do Rzeszy. [21] Później Generalne Gubernatorstwo miało stać się także obszarem osadnictwa dla Niemców.

Podbój i eksploatacja terytoriów wschodnich oraz reorganizacja terytoriów na "rasowej" podstawie wykazują analogie do historii kolonializmu zamorskiego. [22] Wojna narodowosocjalistyczna na anektowanych wschodnich terytoriach mogła być bezpośrednio ukierunkowana na ludobójstwo Herero i Nama na południowym zachodzie Niemiec w latach 1904–1908. Strategia tamtego czasu miała na celu eksterminację całej grupy etnicznej. [23] Można dostrzec paralele między kolonialnym rządem a ekspansjonistyczną polityką narodowosocjalistyczną na Wschodzie, zwłaszcza w kontekście pojęcia "rasy"[24], ale spójne i skrajne nastawienie nazistowskiego aparatu na kryteria "rasowe" i eugeniczne niewątpliwie wnosi do tego zupełnie nowy element. [25]

Dalsze podobieństwa między kolonializmem zamorskim a ekspansją na wschód można również dostrzec w kwestii personelu – w niektórych przypadkach to ci sami ludzie pełnili funkcje w obu kontekstach. Na przykład Franz Ritter von Epp, który walczył przeciwko Herero i Nama w latach 1904–1906 jako dowódca kompanii Schutztruppe przeciwko Herero i Nama, później został prezesem okręgu w okupowanym Poznaniu. Tę samą funkcję pełnił były zastępca gubernatora Kamerunu, Viktor Böttcher. Innym przykładem jest "Towarzysko Togo", które zostało nowo założone na wschodnich terytoriach i działało pod nazwą "Togo-Ost". [26] David Blackbourn pokazuje, że kolonializm zamorski i wysiłki reżimu narodowosocjalistycznego na rzecz ekspansji na wschód wynikają z tego samego punktu odniesienia, gdy stwierdza, że oficjalny koniec niemieckiej władzy kolonialnej został dopełniony dopiero wraz z przekazaniem anektowanych terytoriów wschodnich po II wojnie światowej. [27]

Z powodu rosnących wewnętrznych różnic między urzędami podległymi RSHA, konfliktów z Wehrmachtem, rosnącego polskiego ruchu oporu i porażek militarnych, działania agencji stawały się coraz trudniejsze. Mimo to biuro zdołało znacząco radykalizować swoją politykę, zwłaszcza w zakresie walki z oporem i "Ostatecznego Rozwiązania". Lider, SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich, pełnił funkcję Zastępcy Protektora Rzeszy w Protektoratcie Czech i Moraw od września 1941 roku[28] i w walce z ruchem oporu zyskał przydomek "Rzeźnik z Pragi". [29] Aż do swojej śmierci w maju 1942 roku brał udział w planach "Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej" i przewodniczył konferencji w Wannsee w Berlinie 20 stycznia 1942 roku, podczas której koordynowano politykę eksterminacji. [30]

Protektor Rzeszy Heydrich uosabiał połączenie efektywności, fanatycznej ideologii i zimnej przestępczości charakterystyczne dla narodowego aparatu terroru socjalistycznego jak żaden inny. [31] Po śmierci Heydricha w Pradze 27 maja 1942 roku po próbie zamachu na czechosłowackie działacze oporu na rzecz rządu na uchodźstwie, sam Heinrich Himmler przejął przywództwo RSHA na sześć miesięcy. [32] W styczniu 1943 roku wysoki rangą funkcjonariusz SS Ernst Kaltenbrunner został mianowany na najwyższe kierownictwo agencji. Pod jego kierownictwem do końca wojny Einsatzgruppen zamordowano około miliona osób. Konsekwentnie kontynuował wojnę ideologiczną, przesiedlanie ludności do obozów pracy i koncentracyjnych oraz "Ostateczne Rozwiązanie Kwestii Żydowskiej". [33]

Shoah nie może być analizowany w ramach kolonialnych. Jednak studium "Generalnego Planu Wschodu" dla ustanowienia Wielkiego Cesarstwa Germańskiego, w którym RSHA między innymi rozwijała politykę Lebensraum na Wschodzie, ilustruje przeplatanie się planowania osadnictwa, wypędzenia i reorganizacji w Europie Wschodniej. "Drang nach Osten" był już artykułowany przez licznych aktorów w czasach Cesarstwa Niemieckiego – często przez te same grupy, takie jak Stowarzyszenie Ogólnoniemieckie, które również wzywało do kolonii za granicą.