Hein, Lehmann & Co. AG: Urządzenia kolejowe dla Togo

Wpisy Muzeum Reinickendorf, zaprezentowane na stronie „Kolonialismus begegnen“, zostały starannie przygotowane w kontekście wystawy specjalnej „Ślady kolonialne w historii przemysłowej Reinickendorfu”. Zostały one dokładnie sprawdzone i zredagowane do prezentacji cyfrowej. Zalecamy wcześniejsze zapoznanie się z obszernym tekstem wprowadzającym dotyczącym kolonialnej przeszłości Reinickendorfu (link).

Hein, Lehmann & Co. AG: Urządzenia kolejowe dla Togo

Firma: Hein, Lehmann & Co. AG
Założenie: 1877, 1888 założenie Hein, Lehmann & Co. AG
Reinickendorf: 1897 nabycie działki o powierzchni 6 hektarów przy stacji Reinickendorf-Dorf, budowa nowej fabryki i produkcja od 1899 r.
Produkcja: Produkcja konstrukcji stalowych, mostów, blach falistych
Pracownicy: 1889 ok. 200 w Berlinie, 1912 ok. 550 w Berlinie

W 1877 roku Max Hein i Anton Lehmann założyli w Reinickendorf fabrykę blachy falistej, która specjalizowała się w produkcji belek i konstrukcji stalowych. Krótko później spółka komandytowa została przekształcona w spółkę komandytową z siedzibą przy Berliner Chausseestraße 113. ⁽¹⁾ Rosnąca ekspansja zakładów produkcyjnych doprowadziła do przekształcenia w spółkę akcyjną Hein, Lehmann & Co. AG, która do 1906 roku nosiła dodatek „Trägerwellblech-Fabrik u. Signalbauanstalt”. Założyciele firmy – kupiec Max Hein, inżynier Anton Lehmann, kupiec Fritz Griebe, kupiec Emil Knorr, kupiec Eduard Krüger i kupiec Johannes Friedemann – posiadali wszystkie akcje.

W 1888 roku spółka akcyjna przejęła fabrykę blach nośnych, cynkownię i zakład sygnalizacyjny Hein, Lehmann & Co. w Berlinie. W 1889 roku produkcja konstrukcji stalowych, znacznie przekraczająca możliwości berlińskiej siedziby głównej, została przeniesiona do Düsseldorfu. W tym samym roku Julius Schaefer nabył firmę konstrukcji stalowych w Düsseldorf-Oberbilk i przeniósł tam część berlińskich warsztatów konstrukcji stalowych. Niecałe dziesięć lat później, w 1897 roku, firma zakupiła za 124 000 marek działkę o powierzchni 6,2 hektara (62 000 m²) przy stacji Reinickendorf-Dorf dla swojej berlińskiej siedziby głównej. Powstała tam nowoczesna fabryka, która służyła przede wszystkim budownictwu stalowemu i mostowemu oraz budowie sygnalizacji. Teren przy Chausseestraße został sprzedany w 1904 roku.
Szczególną cechą firmy, nowoczesne wykorzystanie żelaza jako materiału budowlanego, zaprezentowano na Wielkiej Berlińskiej Wystawie Rzemiosła w 1896 roku poprzez prezentację budowli z blachy falistej. Dobra reputacja i reklama doprowadziły do dużych zamówień: w latach 1908/09 zbudowano północny most na Renie w pobliżu Kolonii, w 1910 roku most na Renie w pobliżu Hamm, a w 1928 roku wieżę radiową w Berlinie.
Po licznych krajowych i międzynarodowych przejęciach firm i założeniu spółek zależnych, firma od 2012 roku działa jako Hein, Lehmann GmbH, Krefeld.

Kolonia Togo

Okres kolonii niemieckiej: 1884 – 1949
Powierzchnia: ok. 87 000 km²
Ludność: ok. 1 miliona (około 1900 r.), plus 350 Niemców (około 1913 r.)
Gospodarka: Gospodarka handlowa i plantacyjna, bawełna, kakao, kawa, kauczuk; import m.in. urządzeń kolejowych, maszyn
Wojsko: Siły policyjne liczące 550 miejscowych, dwóch niemieckich oficerów, sześciu niemieckich podoficerów

Najmniejsza niemiecka kolonia w Afryce, Togo, znajdowała się na tzw. Złotym Wybrzeżu Afryki Zachodniej i rozciągała się głównie wzdłuż na osi północ-południe. Graniczyła na zachodzie z francuską posiadłością Dahomej (obecnie Benin), a na wschodzie z brytyjskimi koloniami, tzw. Złotym Wybrzeżem. Obecnie obszar byłej kolonii obejmuje kraje Togo i wschodnią część Ghany. ⁽²⁾ Około 1900 roku na terenie kolonii mieszkało około miliona ludzi, głównie przedstawicieli ludów Ewe, Guang i Tschi, a także około 350 Niemców (około 1913 r.). ⁽³⁾
W połowie XIX wieku różne niemieckie domy handlowe, głównie z Bremy i Hamburga, osiedliły się na tzw. Wybrzeżu Niewolników. Handlowano alkoholem, bronią i dobrami konsumpcyjnymi. Głównym handlem w regionie przybrzeżnym był handel niewolnikami z Afryki Subsaharyjskiej, który prowadzono w częściach Afryki Zachodniej, takich jak Królestwo Dahomej, obecnie Republika Beninu. Mniej więcej w tym samym czasie, około 1847 roku, Północno-Niemieckie Towarzystwo Misyjne z Bremy rozpoczęło swoją działalność wśród ludu Ewe na Złotym Wybrzeżu, a w 1892 roku po stronie katolickiej Katolickie Towarzystwo Misyjne Steyr rozpoczęło aktywne nawracanie ludu Ewe w kraju. ⁽⁴⁾
Poprzez „traktat ochronny” zawarty w 1884 roku między podróżnikiem afrykańskim i niemieckim konsulem generalnym dr. Gustavem Nachtigalem (1834-1885) a królem Togo Mlapa, wybrzeże zostało „pod niemiecką ochroną”. W kolejnych latach wąski pas ziemi był stale poszerzany poprzez traktaty z lokalnymi wodzami i negocjacje z Francuzami na zachodzie i Anglikami działającymi na zachodzie, co znalazło odzwierciedlenie w traktatach granicznych z Francją w 1887 roku i Wielką Brytanią w 1888 roku. ⁽⁵⁾ Wraz z ekspansją przestrzeni kolonialnej w głąb lądu Togo dostępne stały się żyzne tereny, a bawełna, kawa, kakao, kauczuk, orzeszki ziemne, kokosy i sizal mogły być teraz pozyskiwane bezpośrednio z interioru z własnych plantacji.
Szczególną cechą Togo, z niemieckiego punktu widzenia „kolonii wzorcowej”, było między innymi to, że w Togo nigdy nie używano regularnego wojska, ponieważ doszło do stosunkowo pokojowej integracji lokalnych elit. Nie było tu więc „sił ochronnych”, a jedynie uzbrojona policja. Kolonialna penetracja doprowadziła do licznych małych powstań i wymagała około 50 ekspedycji wojskowych, aby skutecznie podbić roszczony obszar. ⁽⁶⁾ W kalendarzu działań bojowych sił policyjnych w Togo do 1899 roku odnotowano piętnaście starć zbrojnych. ⁽⁷⁾
Togo, typowa kolonia handlowa, zyskała miano „kolonii wzorcowej” również dzięki swojej stosunkowo udanej gospodarce. W przeciwieństwie do innych niemieckich kolonii, tylko Togo zbliżyło się do zrównoważonego bilansu handlowego. Rozbudowa infrastruktury była istotnym czynnikiem w przejmowaniu terytorium. W celu wzmocnienia gospodarki budowano linie kolejowe łączące wybrzeże z zapleczem. Wspierały one lokalny handel i przyczyniły się do znacznej poprawy handlu, ale służyły również poczcie. W latach 1905-1911 zbudowano trzy linie kolejowe: 44-kilometrową trasę z Lomé do Alecho (tzw. „kolej kokosowa”), w 1907 roku 109-kilometrową trasę z Lomé do Palime (tzw. „kolej kawowa” lub „kakaowa”) i wreszcie w 1911 roku 167-kilometrowe połączenie z Lomé do Atakpame jako tzw. „kolej zaplecza” lub „kolej bawełniana”. ⁽⁸⁾