AMAG: Pocztówki dla niemieckich kolonii – przykład Kiautschou

Wpisy Muzeum Reinickendorf, zaprezentowane na stronie „Kolonialismus begegnen“, zostały starannie przygotowane w kontekście wystawy specjalnej „Ślady kolonialne w historii przemysłowej Reinickendorfu”. Wpisy zostały dokładnie sprawdzone i zredagowane do prezentacji cyfrowej. Zalecamy wcześniejsze zapoznanie się z obszernym tekstem wprowadzającym dotyczącym kolonialnej przeszłości Reinickendorfu (link).

Pocztówki dla kolonii

Firma: Albrecht & Meister AG (AMAG)
Założenie: 1904 w Berlinie przez Paula Meistera i in.
Reinickendorf: od 1908 produkcja przy Holländerstraße 31/34
Produkcja: papier luksusowy, karty obrazkowe

Pocztówki z obrazkami stały się na początku XX wieku masowym medium i przedmiotem kolekcjonerskim. Były używane globalnie, również w koloniach, do korespondencji z pozostającymi w domu. Firma Albrecht & Meister AG (AMAG) produkowała od 1908 roku w Reinickendorf pocztówki z obrazkami, które sprzedawano do kolonii i odsyłano z powrotem do Rzeszy Niemieckiej. Stały się symbolem globalizacji i ekspansji kolonialnej.
AMAG została założona w 1904 roku w celu przejęcia i kontynuacji działalności Albrecht & Meister GmbH w Berlinie. W 1908 roku spółka akcyjna przeniosła się do nowego budynku w Reinickendorf-Ost, przy Holländerstraße 31/34. ⁽¹⁾ Dla AMAG pocztówki z widokami i kartki z życzeniami były ważnym produktem. W 1912 roku AMAG, specjalizująca się w produkcji papierów luksusowych, kalendarzy, artykułów celuloidowych, artykułów reklamowych i pocztówek z obrazkami, zamieściła dwustronicową reklamę w „Adresarzu dla Nowej Gwinei Niemieckiej, Samoa, Kiautschou”. ⁽²⁾ Reklamowała w niej swoje produkty, ale przede wszystkim szukała przedstawicieli do kolonii. Prawdopodobnie mieli oni dystrybuować pocztówki z obrazkami i inne produkty wśród członków administracji kolonialnej i „oddziałów ochronnych”. ⁽³⁾ W 1914 roku akcje AMAG zostały przejęte przez Berlin-Neuroder Kunstanstalten AG, jednak firma była nadal prowadzona samodzielnie, natomiast nieruchomości w Reinickendorf zostały porzucone. ⁽⁴⁾ Budynek przy Holländerstraße został zajęty przez AEG w 1927 roku. Obecnie jest on objęty ochroną zabytków.

Kolonia Kiautschou

Kolonia niemiecka: 1898–1914
Powierzchnia: 551,7 km2, na południu Półwyspu Szantung, w północnej części wschodniego wybrzeża Chin
Ludność: 190 000 mieszkańców, w tym 2 401 żołnierzy niemieckich, 1 855 cywilnych Niemców (1913)
Gospodarka: handel, baza Cesarskiej Marynarki Wojennej w Azji Wschodniej
Wojsko: 2 401 żołnierzy (1913)

Obszar dzierżawiony Chinom przez Cesarstwo Niemieckie w Zatoce Jiaozhou (niem. „Kiautschou”) znajdował się na południu Półwyspu Szantung, w północnej części wschodniego wybrzeża Chin. W przeciwieństwie do pozostałych kolonii niemieckich, Kiautschou zostało utworzone jako czysta kolonia handlowa i baza morska. ⁽⁵⁾
Od połowy XIX wieku Wielka Brytania i inne mocarstwa europejskie wymusiły na chińskim rządzie otwarcie Chin jako rynku zbytu. W konsekwencji pod koniec XIX wieku zajęto tak zwane „obszary dzierżawne”. Cesarstwo Niemieckie również działało w Chinach jako mocarstwo polityczne, aby poszerzyć własne wpływy. Pruska ekspedycja do Azji Wschodniej, przeprowadzona w latach 1859–1862 pod kierownictwem Friedricha Grafa zu Eulenburg, której celem było zawarcie traktatów z Japonią i Chinami, dotarła do Chin w marcu 1861 roku. We wrześniu 1861 roku Eulenburgowi udało się podpisać z Chinami traktat o przyjaźni, handlu i żegludze, który obejmował również zezwolenie na utworzenie przedstawicielstwa dyplomatycznego w Pekinie. Utworzenie niemieckiej bazy wojskowej zostało jednak zablokowane przez chiński rząd. Mimo to, geograf Ferdinand Freiherr von Richthofen kilka lat później, po rozległych podróżach po Chinach, zalecił w memoriale skierowanym do Ottona von Bismarcka Półwysep Szantung jako miejsce utworzenia niemieckiej bazy morskiej. Po zajęciu miejscowości Tsingtau w Zatoce Kiautschou przez wojska morskie Niemiec w listopadzie 1897 roku, Chiny 6 marca 1898 roku przymusowo wydzierżawiły obszar na 99 lat Cesarstwu Niemieckiemu, jednocześnie udzielając praw górniczych i prawa do budowy linii kolejowej w prowincji Szantung. ⁽⁶⁾
Codzienne życie w Tsingtau charakteryzowało się segregacją etniczną. Istniały oddzielne porządki prawne i dzielnice. Część chińskiej ludności pracowała jako „kuli” (niekwalifikowani pracownicy za niską płacę), którzy byli również zatrudniani w Niemieckiej Afryce Wschodniej, na Samoa i Nowej Gwinei. ⁽⁷⁾ Przestrzenny i społeczny podział między ludnością chińską z jednej strony a Europejczykami, Amerykanami i Japończykami z drugiej strony znalazł kontynuację w systemie prawnym. Od 14 lipca 1900 roku dla miejscowych mieszkańców Tsingtau wprowadzono zasady tak zwanego „Rozporządzenia o Chińczykach”, którego naruszenie było surowo karane. Już w „Rozporządzeniu dotyczącym naruszeń obowiązków przez chińskich robotników i służbę domową” z 1 lipca 1898 roku, podpisanym przez cesarskiego gubernatora Rosendahla, stwierdzono: „Chińczycy, którzy pozostają w stosunku służbowym lub pracy, mogą na wniosek pracodawców służbowych i pracodawców za ciągłe naruszanie obowiązków i lenistwo, za opór lub nieuzasadnione opuszczenie swoich stanowisk służbowych i pracy, a także za inne poważne naruszenia stosunku służbowego i pracy oraz nakłanianie innych do tego, być karani grzywną do połowy miesięcznego wynagrodzenia, cielesnym wychłostaniem do 50 uderzeń, a w połączeniu z tymi karami lub samodzielnie, karami pozbawienia wolności nieprzekraczającymi 21 dni.” Konflikty i represje kształtowały codzienność w regionie. „Wyprawy karne”, które w latach 1899 i 1900 miały na celu egzekwowanie koncesjonowanej umową budowy linii kolejowych, a które oznaczały zniszczenie wiosek i zamordowanie ich mieszkańców, były prowadzone w latach 1899 i 1900 przez gubernatora Paula Jaeschke: w kwietniu 1899 roku niemieccy żołnierze spalili wieś Hanjiacun, w czerwcu żołnierze III batalionu morskiego szturmowali wioski Tidong i Liuge, zginęło 25 osób, a jesienią 1900 roku, podczas wojny przeciwko Yihetuan, zaatakowano trzy kolejne wioski, w których zabito 450 osób. Te „wyprawy karne” III batalionu morskiego, podobnie jak agresywne zachowanie niemieckich misjonarzy katolickich na terenach wiejskich Jiaozhou, w znacznym stopniu przyczyniły się do powstania ruchu oporu „Bokserów” (Yihetuan lub „Wojownicy o Sprawiedliwość i Harmonię”), który skierowany był przeciwko dominacji europejskiej, a przede wszystkim przeciwko działalności misji. ⁽⁸⁾
Istotną podstawą rozwoju gospodarczego kolonii było budowa kolei szantungskiej, w której firma z Reinickendorf August Borsig GmbH również posiadała mniejsze pakiety akcji. ⁽⁹⁾
Pod koniec okresu kolonialnego w Kiautschou import przewyższał eksport o 20 procent. Tym samym Kiautschou, obok Niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej, było jedną z najdroższych kolonii Rzeszy Niemieckiej. ⁽¹⁰⁾