Tak zwana dzielnica Burów

Nazwy ulic odzwierciedlają koniunkturę reżimów politycznych i pamięci publicznej. W Karlshorst jest to widoczne na przykładzie tak zwanego „Burenviertel” (dzielnicy Burów). Znajdowała się ona w okolicach dzisiejszej ulicy Römerweg, w miejscu dawnej ulicy Burenringstraße.

Konflikt między holenderskimi kolonistami (nazywanymi „Burowie”), którzy od XVII wieku zajmowali region wokół Przylądka Dobrej Nadziei, a późniejszymi brytyjskimi kolonistami, zaostrzył się po odkryciu zasobów naturalnych, takich jak złoto i diamenty, pod koniec XIX wieku. Podczas gdy europejscy osadnicy już wcześniej niszczyli siedliska i źródła utrzymania ludności rdzennej na obszarach Afryki Południowej, teraz chodziło o eksploatację zasobów mineralnych. Konflikt ten doprowadził do wojny między brytyjską armią kolonialną a milicjami burów w latach 1899–1902. Strona brytyjska zwyciężyła, a następnie umocniła swoją władzę nad całym terytorium zajętym przez kolonizatorów pochodzenia europejskiego. Grupy rdzenne, które początkowo przyłączyły się do wojsk brytyjskich w nadziei na większe prawa, zostały rozczarowane.[1]

Niemiecka opinia publiczna nie postrzegała tego konfliktu jako sporu między dwoma społeczeństwami kolonialnymi o zasoby na obcym terytorium. Przypisywała Burom rolę Dawida w jego walce z Goliatem, Wielką Brytanią. Generałowie burscy Christiaan de Wet (1854–1922) i Louis Botha (1862–1919) zostali uhonorowani około 1905 roku poprzez nazwanie ulic podczas rozbudowy osiedla Karlshorst.[2]

W latach 1905–1976 ulica Siegfrieda Widera nosiła nazwę „Dewetallee”, a ulica Rudolfa Grosse „Bothaallee”. Podczas gdy „Dewetallee” otrzymała nazwę żołnierza wojsk granicznych NRD, który zginął w wypadku na Murze Berlińskim w 1963 roku,[3] dopiero w 1976 roku w ramach fali przemianowania ulic, „Bothaallee” została wkrótce przemianowana. Louis Botha, jako dowódca sił południowoafrykańskich u boku Wielkiej Brytanii, brał udział w zdobyciu niemieckiej kolonii „Niemiecka Afryka Południowo-Zachodnia” w 1915 roku. Botha brał również udział w tłumieniu pro-niemieckiego powstania członków armii burów. W Niemczech popadł przez to w niełaskę. W 1922 roku „Bothaallee” nazwano imieniem Victora Franke (1866–1936). Franke należał od 1896 roku do „Cesarskich Sił Ochronnych” w „Niemieckiej Afryce Południowo-Zachodniej” i był aktywnie zaangażowany w ludobójstwo Herero. Później, jako dowódca „Sił Ochronnych”, podpisał wobec Bothy dokument kapitulacji. Od 1976 roku ulica nosi imię Rudolfa Grosse (1905–1942), komunistycznego bojownika ruchu oporu przeciwko reżimowi narodowosocjalistycznemu. Grosse został zamordowany przez SS po długim uwięzieniu w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen, a następnie w obozie koncentracyjnym Flossenbürg.[4] W 1995 roku „Dewetallee”, która w międzyczasie nosiła nazwę Siegfried-Widera-Straße, otrzymała swoją obecną nazwę Rheinpfalzallee.

Trzecia ulica w tej samej części Karlshorst nosiła również do 1976 roku nazwę przywódcy burów: Ohm-Krüger-Straße. Dzisiejsza Johannes-Zoschke-Straße nosiła po 1908 roku przez siedem dekad nazwę byłego prezydenta Republiki Transwalu, ogłoszonej przez Burowów na terenie dzisiejszej Republiki Południowej Afryki. Republika Transwalu była państwem kolonialnym, w którym ludność rdzenna była wyzyskiwana. Stephanus Johannes Paulus Kruger, zwany „Ohm Krüger” (Wujek Krüger), był jednym z jej założycieli i podczas wojny burów zabiegał za granicą o wsparcie przeciwko Brytyjczykom. W Rzeszy Niemieckiej, także osobiście u cesarza Wilhelma II, znalazł rzeczników. Hans Zoschke został stracony w 1942 roku w więzieniu karnym Brandenburg-Görden jako bojownik ruchu oporu przeciwko nazistom.[5]

provided by Museum Lichtenberg
Tak zwana dzielnica Burów, z ulicami Dewet- i Ohm-Krüger-Straße. Fragment mapy miasta z 1931 roku, Landesarchiv Berlin, Histomap Berlin.

Clemens Maier-Wolthausen

MIEJSCE
Dewetallee/Ohm-Krüger-Straße
DZISIAJ
Rheinpfalzallee/Johannes-Zoschke-Straße

Cytowanie artykułu

Clemens Maier-Wolthausen : Tak zwana dzielnica Burów. W: Kolonialismus begegnen. Dezentrale Perspektiven auf die Berliner Stadtgeschichte. URL: https://kolonialismus-begegnen.de/geschichten/das-sogenannte-burenviertel/ (12.05.2023).

Literatura i źródła

[1] Por. Marks, Shula. „War and Union, 1899-1910”, w: Carolyn Hamilton, Bernard Mbenga i Robert Ross (red.), The Cambridge History of South Africa, 2. 1885–1994, Cambridge, New York 2010, s. 157–210.

[2] O dzielnicy i jej ulicach: Ahlfänger, Jörg H.: Unbekannte Straßennamen in Karlshorst (II – Das Burenviertel); w: Karlshorster (2010), nr 26, s. 4.

[3] Siegfried Widera, Leibniz-Zentrum für Zeithistorische Forschung Potsdam (ZZF), Bundeszentrale für politische Bildung, Deutschlandradio i Stiftung Berliner Mauer, Chronik der Mauer, https://www.chronik-der-mauer.de/todesopfer/171410/widera-siegfried.

[4] Rudolf Grosse, Bezirksamt Lichtenberg von Berlin Museum Lichtenberg im Stadthaus, https://www.museum-lichtenberg.de/index.php/ns-widerstand-und-verfolgung/namensliste/432-rudolf-grosse-1905-1942 (ostatni dostęp 21.02.2023).

[5] Johannes ‚Hans‘ Zoschke, Gedenkstätte Deutscher Widerstand, Aktives Museum e. V., Gedenktafeln in Berlin, https://www.gedenktafeln-in-berlin.de/gedenktafeln/detail/johannes-hans-zoschke/2240 (ostatni dostęp 21.02.2023).

Tagi

Pobierz PDF