Prenzlauer Berg Victor Bell

Victor Bell urodził się 15 lipca 1890 roku w mieście Douala (zwane również Duala) w ówczesnej niemieckiej kolonii Kamerun.[i] Prawdopodobnie był adoptowanym synem lub wnukiem Ndumbe Lobe Bella (1823–1897), jednego z najważniejszych władców Duala.[ii]

Życie w Prenzlauer Berg

Victor Bell przybył do Berlina około 1908 roku, mając około 18 lat. Chociaż Cesarstwo Niemieckie w tamtym czasie w żadnym wypadku nie uważało się za kraj imigracyjny, istniała imigracja z kolonii. Przybywali tam m.in. młodzi ludzie – przeważnie mężczyźni – z wpływowych rodzin na szkolenie do Niemiec, inni przybywali jako zatrudnieni służący kupców lub urzędników kolonialnych, jako wykonawcy tzw. „pokazów ludów” lub jako podróżnicy czy marynarze.

Sytuacja finansowa i prawna migrantów kolonialnych w Niemczech była zazwyczaj niepewna. Chociaż stała imigracja ludzi z kolonii była faktyczną rzeczywistością, władze nie życzyły sobie jej. Rzadko udawało im się uzyskać niemieckie obywatelstwo. Byli oni uważani w Niemczech za „obywateli terytoriów zależnych”, nie mieli prawa głosu ani dostępu do ubezpieczeń społecznych.

Victor Bell mieszkał od 1917 roku aż do śmierci w 1952 roku przy Driesener Straße 4 w Prenzlauer Berg, na pierwszym piętrze oficyny. Przez większość swojego życia, przez około 35 lat, Victor Bell był więc mieszkańcem Prenzlauer Berg. Tutaj w Prenzlauer Berg mieszkało kilka innych osób z Kamerunu, na przykład Theophilus Wonja Michael (1879–1934) z rodziną, m.in. przy Mühlhauser Straße 2 oraz przy Prenzlauer Allee 226.[iii]

W grudniu 1919 roku Victor Bell poślubił Alwine Wilhelmine Schreiber, z domu Liepert (1878–1947). Alwine Bell była o 12 lat starsza od Victora Bella, pochodziła z Berlina, była robotnicą i była już po pierwszym rozwodzie. Według obecnego stanu badań małżeństwo było bezdzietne. Małżeństwo zostało zawarte bez widocznych problemów. Nie było to jednak oczywiste. Na długo przed „Ustawami Norymberskimi” narodowych socjalistów toczyła się szeroka debata na temat tak zwanych „małżeństw mieszanych” między „poddanymi kolonialnymi” a Niemcami. Ta wysoce rasistowska i seksistowska debata pokazywała parom chcącym zawrzeć małżeństwo, że ich związek był przez wielu uważany za niepożądany.[iv]

Przez pierwsze dziewięć lat w Berlinie Victor Bell pracował w różnych zawodach. Od 1917 roku jego tytuł zawodowy brzmiał zawsze (filmowy) aktor lub artysta. Znalezienie stałego zatrudnienia było zazwyczaj trudne dla migrantów kolonialnych. Tylko nieliczni wykonywali na stałe tzw. zawód mieszczański (rzemieślnik, drobny przedsiębiorca). W czasach kryzysu często jako pierwsi tracili pracę. Wielu z nich przeniosło się więc do zawodów artystycznych, zostając aktorami lub muzykami.

Nie jest łatwo udowodnić, w jakich filmach Victor Bell występował, ponieważ aktorzy drugoplanowi byli bardzo rzadko wymieniani na listach obsady lub w napisach końcowych filmów. Udokumentowano na przykład, że Victor Bell wystąpił w 1920 roku jako „Tochtili” w filmie „Das Wüstengrab”, a w następnym roku w filmie przygodowym „Die Insel der Verschollenen”. Ponadto Victor Bell występował na berlińskich scenach teatralnych i działał jako aktor w tak zwanych „Völkerschauen”.[v]

Zaangażowanie polityczne

Po pierwszej wojnie światowej Victor Bell angażował się w działalność kilku stowarzyszeń i inicjatyw na rzecz praw Czarnych ludzi w Niemczech. W 1918 roku brał udział w założeniu „Afrikanischer Hilfsverein“ (Afrykańskiego Stowarzyszenia Pomocy).[vi] Podpisał również petycję zainicjowaną przez Martina Dibobe (Quane a Dibobe) (1876–po 1922), skierowaną w czerwcu 1919 roku do Zgromadzenia Narodowego Republiki Weimarskiej. Dibobe pochodził również z Kamerunu i mieszkał w Berlinie od 1896 roku, między innymi przy Kuglerstraße 44 w Prenzlauer Berg. W petycji sygnatariusze zapewniali o lojalnym wsparciu dla młodej niemieckiej republiki, jednak protestowali przeciwko wyzyskowi kolonii i pozbawianiu tamtejszych ludzi praw obywatelskich. Victor Bell podpisał petycję jako drugi, bezpośrednio pod Martinem Dibobe i, w przeciwieństwie do większości innych sygnatariuszy, podając pełny adres.[vii]

Po ratyfikacji Traktatu Wersalskiego Cesarstwo Niemieckie utraciło wszystkie kolonie. Victor Bell pozostał w Berlinie, mimo że sytuacja prawna i ekonomiczna większości migrantów kolonialnych ledwo się poprawiła również w Republice Weimarskiej.[viii]

We wrześniu 1929 roku Victor Bell został prezesem „Ligi Obrony Rasy Murzyńskiej” (LzVdN). Liga łączyła cele lokalnej grupy samopomocy z radykalnymi antykolonialnymi żądaniami i była również silnie inspirowana przez Międzynarodówkę Komunistyczną (Komintern). Chociaż Victor Bell był prezesem LzVdN, głównym aktorem był Joseph Ekwe Bilé (1892–1959). Liga sformułowała antyrasistowski, antykolonialny program, domagała się prawa do samostanowienia krajów afrykańskich i zakończenia kolonializmu, a także światowego równouprawnienia Czarnych ludzi. Ważne dla Victora Bella były kontakty z amerykańskimi aktywistami na rzecz praw obywatelskich. Opublikował kilka artykułów i listów do redakcji w afroamerykańskich gazetach.[ix]

Rządy narodowych socjalistów

Kiedy narodowi socjaliści doszli do władzy w Niemczech, Józef Bilé przebywał w Moskwie i, co zrozumiałe, nie wrócił do Berlina. Wiktor Bell natomiast pozostał w Berlinie i musiał odpowiadać SA za pośrednictwem LzVdN oraz informować o miejscu pobytu jej członków.[x]

Rządy narodowych socjalistów oznaczały dla Czarnych ludzi drastyczne ograniczenia prawne i ekonomiczne. Ich szanse zawodowe drastycznie się pogorszyły. Wiele paszportów zostało odebranych, przez co ludzie stali się bezpaństwowcami. Narodowi socjaliści promowali rasistowskie antropologiczne „badania” i przeprowadzili, prawdopodobnie bez podstawy prawnej, setki przymusowych sterylizacji, szczególnie młodych Afro-Niemców. Niektórzy Czarni ludzie zostali wywiezieni do obozów koncentracyjnych i tam zamordowani. [xi]

W Niemczech po 1933 roku wszyscy aktorzy i aktorki musieli być członkami tzw. Izby Filmowej Rzeszy (Reichsfilmkammer). Do jej członkostwa wymagane było udokumentowanie „niemieckiego” pochodzenia. Chociaż Afrykanie i Afro-Niemcy, podobnie jak Żydzi i Żydówki, nie zostali przyjęci do Izby Filmowej Rzeszy, to jednak w okresie narodowego socjalizmu nakręcono liczne filmy z udziałem Czarnych osób.

Victor Bell kontynuował swoją działalność artystyczną pomimo represji. W lutym 1934 roku nagrał pieśni w języku duala dla Instytutu Badań Dźwięku. Analizy tekstów pokazują, że niektóre z nich przetwarzają historyczne doświadczenia kolonializmu i wyzysku. Mogą być odczytywane jako przesłanie polityczne i wyraz jego „osobistej tożsamości”.[xii]

Od 1939 roku narodowi socjaliści próbowali zasadniczo zakazać czarnoskórym występów publicznych.[xiii] Jednak zakaz ten najwyraźniej powoli wchodził w życie. Na przykład Victor Bell wystąpił w komedii kryminalnej „Nanu, Sie kennen Korff noch nicht?“ w 1938 roku. Ponadto brał udział w zdjęciach do dwóch narodowosocjalistycznych filmów propagandowych o tematyce kolonialnej: „Carl Peters“ (1940/41)[xiv] i „Ohm Krüger“ (1941)[xv]. Ostatnie zdjęcia filmowe Victora Bella, o których posiadamy dowody, odbyły się latem 1941 roku w Rzymie, kiedy to zagrał policjanta drogowego w filmie „Vom Schicksal verweht“.[xvi]

Niestety, nie posiadamy żadnych źródeł dotyczących Victora Bella z ostatnich lat wojny. Nie wiemy dokładnie, jak on i jego żona przeżyli wojnę, czym się utrzymywali i jak przeżyli jej koniec. Nie wiadomo również nic o ostatnich latach życia Victora Bella po wojnie, w okupowanej przez Sowietów części miasta i w nowo powstałej NRD. Alwine Bell zmarła w 1947 roku. Pięć lat później Victor Bell zmarł w swoim mieszkaniu przy Driesener Straße 4 w Prenzlauer Berg.