Wystawa kolonialna w liceum Pankow w 1934 roku

W wyniku I wojny światowej Niemcy utraciły swoje kolonie wraz z podpisaniem traktatu wersalskiego 28 czerwca 1919 roku. [i] Wielu Niemców uważało tę stratę, jak również inne straty terytorialne, za niesprawiedliwe. Analogicznie do "kłamstwa o winie wojennej", pojawiło się "kłamstwo winy kolonialnej" związane z niemieckimi koloniami.

W czasach Republiki Weimarskiej istniało kilka organizacji, które wywierały wpływ na dyskusję kolonialną. Niemieckie Towarzystwo Kolonialne miało największą liczbę członków. Znani protagoniści, tacy jak Heinrich Schnee, były gubernator "Niemieckiej Afryki Wschodniej", wygłaszali wykłady. Uroczystości upamiętniające poległych "niemieckiej Schutztruppe" w "Niemieckim Południowym Zachodzie" cieszyły się dużą liczbą uczestników. Wzniesiono kolonialne pomniki. Zręcznie utworzono sieci, do których nauczyciele (a właściwie mężczyźni) również należeli jako łącznikowie w szkołach. "Komitet młodzieży kolonialnej" inicjowany przez "Niemieckie Towarzystwo Kolonialne" miał prowadzić "pracę edukacyjną" w szkołach. [ii]

Szkoła średnia Pankow

Konflikty między siłami lojalnymi wobec cesarza a siłami republikańskimi były na porządku dziennym w Republice Weimarskiej. Młoda republika okazała się krucha, dlatego to kto uczył w szkołach i wdrażał nowe wytyczne pedagogiczne, miał ogromne znaczenie. Konflikty polityczne tamtych czasów odzwierciedlały się także w Oberrealschule Pankow, szkole dla chłopców z męskim personelem nauczycielskim. [iii] W 1924 roku Friedrich Lindemann, nauczyciel na "nabożeństwie pogrzebowym" w szkole, wygłosił przemówienie: "To od was, niemiecka młodzież, będzie zależało, by naprawić to, czego nie osiągnęli wasi ojcowie, naprawić zbrodnie popełnione przeciwko naszemu narodowi, zmyć hańbę, którą im wyrządzono, zjednoczyć naród niemiecki wewnętrznie i uwolnić ojczyznę od obcego jarzma, od niewoli, w której się teraz znajduje; jeśli nie jest to możliwe pokojowymi środkami, pozostaje otwarta tylko ścieżka przemocy." [iv]

W 1930 roku w prasie pojawił się wewnętrzny incydent szkolny: Oberschulrat biorący udział w egzaminach Abitur musiał odkryć, że w szkole wybierano głównie antyrepublikańskie tematy i otrzymywało dobre oceny. Następnie przeprowadzono dochodzenie w sprawie działalności wywrotowej poszczególnych nauczycieli i uczniów. Raport Oberschulratu ponownie dotyczył Studienrat Lindemann i jego lekcji niemieckiego. Fragmenty esejów mogły udowodnić antyrepublikańskie i antysemickie nastawienie niektórych uczniów. [v] Uczestnicy zostali wezwani i szczegółowo przesłuchani. W kwietniu 1930 roku rozpoczęto postępowanie dyscyplinarne z zamiarem tymczasowego zawieszenia Friedricha Lindemanna i innych.

30 stycznia 1933 roku Adolf Hitler został mianowany kanclerzem Rzeszy. Chociaż program NSDAP z 1920 roku zakładał zwrot kolonii jako rezerwy żywności i rozwiązanie "nadwyżki ludności", Adolf Hitler nie wykazywał większego zainteresowania kwestią kolonialną. Wyraźnie skupiano się na zdobyciu "przestrzeni mieszkalnej na Wschodzie". Lobbyści stowarzyszeń kolonialnych z zapałem starali się więc bardziej intensywnie przedstawić tę kwestię NSDAP i ostatecznie z powodzeniem. [vi]

W szkole średniej w Pankow Max Poppe tymczasowo zastąpił dyrektora Ranke. [vii] Max Poppe urodził się 15 stycznia 1890 roku i studiował w Jenie, Monachium i Halle. Został nauczycielem zoologii i botaniki, chemii i mineralogii oraz fizyki. Podczas I wojny światowej był ochotniczym pielęgniarzem. W latach 1919–1931 należał do loży masońskiej. Wstąpił do Narodowego Stowarzyszenia Nauczycieli Socjalistycznych 1 stycznia 1932 roku, a do NSDAP 17 marca 1933 roku.[viii]

Wystawa kolonialna w szkole

Max Poppe wykazywał duże zainteresowanie tematyką kolonialną. Już w 1933 roku zorganizował grupę roboczą w szkole średniej w Pankow, aby stworzyć kolonialną salę pamięci i wystawę kolonialną. Po roku przygotowań wystawa kolonialna w szkole została otwarta na początku czerwca 1934 roku. [ix] Max Poppe z dumą zgłosił władzom szkoły, że już w maju 1933 roku zasugerował, by idea kolonialna była rozwijana w szkołach. Poppe rzeczywiście wyprzedzał swoje czasy pod tym względem: dopiero we wrześniu i listopadzie 1933 roku pruski minister nauki, sztuki i edukacji narodowej wydał dekrety dotyczące "pielęgnowania idei kolonialnej" w szkołach. "Walka o niemieckie Lebensraum" była uważana za niezbędną.

Otwarcie wystawy kolonialnej uroczyście upamiętniono przemówieniami i muzyką. Prelegentami byli burmistrz Pankow dr Hans Meissner,[x] prezes kolonialnego komitetu gospodarczego Tajny Radca Schmidt, kierownik działu szkolnego Niemieckiego Towarzystwa Kolonialnego dr Maywald oraz Max Poppe. Szkoła przygotowała obszerną ilustrowaną dokumentację wystawy, którą Max Poppe przesłał władzom szkoły. [xii]

Wystawa odbiła się echem daleko poza szkołą, donosiły różne gazety. [xiii] Na północy Berlina można było przeczytać: "W trakcie wycieczki burmistrz dr Meißner wyszedł na głos, by serdecznie podziękować intelektualnemu twórcy wystawy, starszemu dyrektorowi studiów Poppe, za wzorową pracę, jaką tu wykonano. Był dumny, że to właśnie szkoła z Pankow wyznaczała kierunek." [xiv]

Völkischer Beobachter, organ partyjny NSDAP, opisał wystawę bardziej szczegółowo: "Z najprostszego materiału, ze starych pończoch, wełny drzewnej i surowego drewna, powstały realistyczne osady [...] . Farbami i pędzlami zdobiły na ścianach afrykańskie krajobrazy. Dokładne statystyki pokazują ilości surowców, które kiedyś mogliśmy importować z naszych kolonii, a które teraz musimy pozyskiwać za granicą. Można zobaczyć unikalne naczynia tubylców, narzędzia rzemieślnicze, wysokie grzebienie z ogromnymi łopatkami, kolorowe, jasne przepaski biodrowe, śmiało zakrzywione noże, drewniane fajki tytoniowe, w tym wiele autentycznych przedmiotów dostarczonych przez Niemieckie Towarzystwo Kolonialne. Ze ścian wyglądają naturalnej wielkości, dobrze przedstawione rodzime typy w malowniczych szatach, zręczne ręce rzeźbiarskie odtworzyły porty niemieckiej Afryki Południowo-Zachodniej z piasku i drewna." [xv]

Konkurs wydawnictwa Voggenreiter

20 listopada 1934 roku Max Poppe poinformował "Ministra Rzeszy ds. Nauki, Sztuki i Edukacji Narodowej", że liceum w Pankow zdobyło pierwszą nagrodę w konkursie wydawnictwa Voggenreiter w Poczdamie: "Za najlepszy i najpiękniejszy wyraz reklamy kolonialnej w niemieckich szkołach." [xvi] Pierwszą nagrodą była wycieczka dwunastu uczniów do byłej kolonii "Niemiecki Południowy Zachód". Liceum w Pankow mogło zapewnić sześciu uczestników. Völkischer Beobachter donosił o tym: Sześciu wybranych chłopców "będzie mieć oczy szeroko otwarte i uczyć się na nowo, zrozumieć, dlaczego Niemcy potrzebują kolonii, i będą mogli wykorzystać swoją wiedzę w ojczyźnie." [xvii]

Artykuł został również opublikowany w Deutsche Kolonialzeitung , napisany przez Heinricha Lietza, zaangażowanego w projekt wystawy. [xviii] Wymienił on nazwiska uczniów, którzy mieli wziąć udział w podróży: uczniów szkoły podstawowej Günter Kühne, Günter Holz oraz niższych tercjańczyków Heinza Freidancka, Siegfrieda Koski, Rudolfa Brauna i Rudolfa Paulischa.

Nawet Swakopmunder Zeitung w Południowo-Zachodniej Afryce opublikował artykuł z nagłówkiem "Niemieccy chłopcy na południowy zachód". [xix] Nowością są tutaj informacje o decydującym roli nazistowskiego "Przywództwa Młodzieży Rzeszy". Tło może być takie, że od czerwca 1934 roku "wszystkie dyrektywy i instrukcje dotyczące polityki kolonialnej dla Hitlerjugend" miały być przekazywane wyłącznie przez "Zastępcę Führera" – czyli Rudolfa Hessa. [xx] Stwierdzono również, że "prawdopodobnie" miała odbyć się wspólna podróż. Jednak podróż prawdopodobnie nigdy się nie odbyła. [xxi]

Mimo to wystawa nie obyła się bez konsekwencji. W imieniu Rzeszowej Ligi Kolonialnej student-oceniający Heinrich Lietz napisał broszurę "Budujemy wystawę kolonialną"[xxii], przewodnik po przyszłych wystawach. Broszura opiera się na wystawie szkoły średniej w Pankow. Broszura podkreśla pionierską rolę tej szkoły w temacie kolonialnym: jej wystawę można zaklasyfikować jako prototyp kolejnych wystaw szkolnych. Znaczenie tematu kolonialnego osiągnęło kulminację w 1938 roku w przemianowaniu szkoły średniej w Pankow na "Karl-Peters-Schule". [xxiii]