DWM: Broń dla kolonii niemieckich – przykład niemieckiej Afryki Wschodniej

Wkład Muzeum Reinickendorf, prezentowany na stronie "Kolonialismus begegnen", został starannie wyselekcjonowany w ramach specjalnej wystawy "Kolonialne ślady w historii przemysłowej Reinickendorf". Wkłady zostały dokładnie przeanalizowane i zrewidowane do prezentacji cyfrowej. Zalecamy wcześniejsze przeczytanie obszernego tekstu wprowadzającego o kolonialnej przeszłości Reinickendorf (link).

Broń i butelki do picia dla niemieckich kolonii

Kompania: Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken AG (DWM)
Założenie: 1889 jako Deutsche Metallpatronenfabrik AG w Karlsruhe, w 1896 roku przemianowana na Deutsche Waffen- und Munitionsfabrik AG z siedzibą w Berlinie
Reinickendorf: od 1907 roku produkcja łożysk kulkowych w Wittenau, w 1914 budowa fabryki broni w Wittenau, Eichborndamm
Produkcja: broń, amunicja, obrabiarki, łożyska kulkowe
Wydajność: Zysk netto 1915: ok. 11 milionów marek
Zatrudnienie: 1914 ok. 8 600

W 1913 roku Niemieckie Fabryki Broni i Amunicji (DWM) dostarczyły między innymi stanowiska montowane na karabiny maszynowe oraz manierki wyłożone skórą dla Centrali Policji Cesarskiej w Douali (Kamerun). Wcześniej DWM dostarczało niemieckiemu wojsku karabiny maszynowe Maxim. Karabiny te, opracowane w 1885 roku przez brytyjsko-amerykańskiego przedsiębiorcę Hirama Maxima, były używane w niemieckich koloniach od 1900 roku 1. DWM, która produkowała i sprzedawała broń, amunicję, obrabiarki i łożyska kulkowe w latach 1889–1949, miała od 1908 roku zakład produkcyjny w Reinickendorf przy Eichborndamm. Początkowo założona w Karlsruhe w wyniku połączenia kilku firm, w 1897 roku przeniosła swoją siedzibę do Berlina. Produkcja początkowo odbywała się w Martinikenfelde (obecnie Moabit) oraz przy Hollmannstraße (obecnie Kreuzberg). Biznes i produkcja broni dla armii na całym świecie szły tak dobrze, że w 1906 roku – według opisu historii firmy – nabyto "około 130 akrów ziemi [...] w Wittenau koło Berlina", "na której zbudowano nowoczesną fabrykę do produkcji łożysk kulkowych i stalowych kulek spełniających wszystkie potrzeby współczesności". ⁽¹⁾

Maxim/Karabin Maszynowy

W filmie (link) brytyjsko-amerykański wynalazca Sir Hiram Stevens Maxim (1840–1916) przedstawia pierwszy karabin maszynowy w 1885 roku. Zamiast pojedynczych strzałów możliwe było teraz strzelanie ciągłe. Broń mogła wystrzelić około 500 strzałów na minutę, co odpowiadało osiągom 100 karabinów powtarzalnych używanych w tamtym czasie. Liczne armie były wyposażone w karabiny maszynowe Maxim. Po raz pierwszy użyto go przez Brytyjczyków w 1893 roku do podboju Matabelelandu w Rodezji (obecnie Zimbabwe). Masowo-śmiertelny efekt karabinu maszynowego opisał brytyjski pisarz Hillaire Belloc cynicznym wersem: "Cokolwiek się stanie, my mamy/karabin Maxim, a oni nie". ⁽²⁾ Wraz z założeniem DWM w 1896 roku rozpoczęto także produkcję karabinów maszynowych Maxim. W 1899 roku utworzono osobny dział ich produkcji. Sukces firmy doprowadził do ekspansji do Reinickendorf w latach 1906/07. ⁽³⁾

Wykorzystanie sprzętu wojskowego w niemieckiej Afryce Wschodniej

Kolonializm charakteryzował się przemocą, nie tylko ze względu na nierówne warunki militarne. Od 1907 roku używano sprzętu wojskowego z fabryki DWM w Reinickendorf. W tym roku firma rozszerzyła dział produkcji karabinów maszynowych Maxim i przyjmowała zamówienia, które prawdopodobnie służyły także do wyposażenia "Schutztroppen" w koloniach. Produkcja broni w fabryce na Eichborndamm rozpoczęła się w 1914 roku. Dochody z produkcji łożysk kulkowych tam oraz z broni w innych miejscach przeznaczały się z jednej strony na budowę zakładów fabrycznych, a z drugiej pozwalały DWM zasadniczo na rozszerzenie produkcji. Broń produkowana w Reinickendorf od 1914 roku prawdopodobnie była również wykorzystywana w koloniach.

Kolonia Niemieckiej Afryki Wschodniej

Kolonia niemiecka: 1884–1918
Powierzchnia: 995 000 km² (Republika Federalna Niemiec: 357 000 km²); obecnie głównie Tanzania, Rwanda, Burundi, Mozambik
Ludność: około 8 milionów w 1885 roku, około 5 300 Niemców w 1913 roku
Gospodarka: Handel: handel niewolnikami, kość słoniowa, futra, wełna; Gospodarka plantacyjna: guma, tytoń, bawełna, kawa; Import to głównie sprzęt kolejowy, maszyny
Wojsko: W 1913 roku ponad 400 niemieckich oficerów i ponad 2 600 afrykańskich żołnierzy (Askari)

Kolonia Niemiecka Afryka Wschodnia znajdowała się na wschodnim wybrzeżu Afryki Subtropikalnej, ukształtowanej przez Kilimandżaro i Jezioro Wiktorii. W czasach kolonialnych mieszkało tam około 8 milionów ludzi. 90 procent stanowili Bantu, na północnym wschodzie Maasai, a na wybrzeżu osiedlili się arabscy kupcy z Omanu, którzy prowadzili żywy handel, w tym z niewolnikami, w głębi lądu. ⁽⁴⁾ Oprócz uprawy kauczuku handlowano kością słoniową, futrami, skórami, wełną i włóknami. Na plantacjach uprawiano tropikalne owoce, tytoń, bawełnę, kawę, herbatę, konopie i wanilię. ⁽⁵⁾ Ogólnie jednak wydatki kolonii (18,97 miliona marek) były wyższe niż dochód (15,58 miliona marek). Deutsche Kolonial-Eisenbahn-Bau- und Betriebsgesellschaft (DKEBBG), która obsługiwała dwie linie kolejowe o łącznej długości około 350 kilometrów, inwestowała w infrastrukturę transportu towarowego. ⁽⁶⁾
Historia kolonii Niemiecka Afryka Wschodnia jest ściśle związana z nazwiskiem kolonialnego przestępcy i rasisty Carla Petersa (1856–1918). Jego działalność położyła podwaliny pod ekspansję kolonialną na początku i w połowie lat 80. XIX wieku. Peters współzałożył Towarzystwo Kolonizacji Niemiec w 1884 roku, następnie podróżował do Afryki Wschodniej i zawierał "traktaty ochronne" z lokalnymi władcami, które często podpisywał z podstępami i groźbami. ⁽⁷⁾ Bezwzględne działania Petersa, stosujące kary cielesne i egzekucje, posuwały się za daleko nawet dla rządzących w Berlinie pod koniec lat 90. XIX wieku, a w 1897 roku został zwolniony ze służby po postępowaniu dyscyplinarnym. Po berlińskiej "Konferencji Kongo" w latach 1884/85 cesarz Wilhelm I podpisał "List ochrony" dla okupowanych terytoriów Afryki Wschodniej 27 lutego 1885 roku. W kwietniu 1885 roku zawarto "traktat ochronny" z Niemieckim Towarzystwem Wschodnioafrykańskim (DOAG), współzałożonym między innymi przez Petersa. ⁽⁸⁾ Traktat ochronny uprawniał DOAG do przejęcia pozornie bezwłasnościowej ziemi, przyznawał prawa do górnictwa i przywileje w budowie kolei. Brutalne stłumienie powstania Maji-Maji przez wojska niemieckie (1905–1907) uważane jest za jedną z największych wojen kolonialnych na kontynencie afrykańskim. Po ciężkich stratach – nowych karabinach maszynowych Maxim, produkowanych przez niemieckie fabryki broni i amunicji w Berlinie – oddziały ruchu Maji Maji sięgnęły po taktykę partyzancką. Ziemie rolne, wsie i zaopatrzenie zostały zniszczone, a zwierzęta hodowlane zabite. Od 75 000 do 300 000 osób zginęło z powodu wojny i głodu. ⁽⁹⁾