Artystyczne konfrontacje z kolonialnym spojrzeniem

Równolegle do wystawy „Ślady kolonialne w historii przemysłu Reinickendorfu” w Galerii ETAGE, wybrane obiekty w salach stałej wystawy w Muzeum Reinickendorf zostały zbadane pod kątem ich kolonialnych śladów i kontekstów.
Przy udziale grupy fokusowej uczniów Thomas-Mann-Gymnasium (Johanna Grace Ampofo, Amanda Calista Williams, Ibrahim Sow, John Kossi Gbeassor) opracowano cyfrowe interwencje dla zwiedzających (link), które otwierają wieloperspektywiczne spojrzenie na eksponaty.

Prace zostały dokładnie sprawdzone i zredagowane do prezentacji cyfrowej. Na początek polecamy wprowadzający tekst o kolonialnej przeszłości Reinickendorfu (link).

Hannah Höch – Artystyczne odniesienia do spojrzenia kolonialnego

Hannah Höch

Międzynarodowo znana artystka Hannah Höch przyjechała do Berlina jako młoda kobieta, aby studiować w Szkole Sztuk Użytkowych. W Berlinie poznała swojego ówczesnego partnera, Raoula Hausmanna. Razem z nim wynalazła technikę fotomontażu. Dzięki Hausmannowi Hannah Höch została wprowadzona do kręgów artystów dadaistycznych. Dada był ruchem artystycznym, który pozycjonował się przeciwko konwencjonalnym normom politycznym i społecznym, wykorzystując fotomontaż i kolaż jako jedną ze swoich technik stylistycznych. Od 1939 roku aż do śmierci w 1978 roku Hannah Höch mieszkała w swoim domu w Heiligensee.

Obraz życia

W swoim dziele „Lebensbild” (Obraz życia) Hannah Höch stworzyła w latach 1972–1973 kolaż będący retrospektywą jej własnego życia. Małżeństwo Orgel-Köhne towarzyszyło artystce w tym procesie fotograficznie. Duża fotografia kolażu „Lebensbild” jest prezentowana w sali Hannah Höch w Muzeum Reinickendorf. Oprócz motywów osobistych, „Lebensbild” zawiera również fragmenty jej twórczości artystycznej.
W lewym górnym rogu fragmentarycznie zacytowała trzy swoje dzieła, które mają kontekst kolonialny: dwa kolaże z jej serii „Aus einem ethnographischen Museum” (Z muzeum etnograficznego) (1922–1931) oraz pracę „Angst” (Strach) (1970). Höch od wczesnych lat sprzeciwiała się kolonialnemu spojrzeniu. W tych pracach krytycznie kwestionowała stereotypowe nawyki patrzenia na „obce” i „prymitywne”.

Porwanie

Głównym motywem kolażu „Entführung” (Porwanie) jest rzeźba drewniana z Konga, którą Hannah Höch wycięła z „Berliner Illustrierten Zeitung”. Na koniu siedzą cztery stylizowane postacie ludzkie, z przodu i z tyłu męskie, a pośrodku kobiece. Na lewej kobiecej postaci zamontowano białą głowę kobiety, która odchyla się do tyłu w kierunku męskiej postaci z włócznią.
W kontraście do spokojnych, zamkniętych głów pozostałych postaci, otwarte usta nowoczesnej białej kobiety wydają się być oburzonym krzykiem, którym biała kobieta buntuje się przeciwko swojemu porwaniu. Tutaj bezbronna biała kobieta jest przedstawiona jako zagrożona przez czarnego mężczyznę.
Tym kolażem Höch w sposób krytyczny nawiązuje do głośnej rasistowskiej kampanii „Schwarze Schmach” (Czarna hańba). Podczas okupacji Nadrenii przez aliantów, z udziałem francuskich wojsk kolonialnych (1920-1923), czarnym żołnierzom przypisywano masowe akty przemocy wobec niemieckich kobiet i dzieci.

Słodycz

W tym fotomontażu Hannah Höch porusza temat stereotypowego postrzegania obcego. Centralnie w obrazie dominuje nieproporcjonalnie duża głowa w stosunku do znacznie mniejszej reszty ciała. Jest to maska z Konga Francuskiego, która ukazała się w 1924 roku w czasopiśmie „Der Querschnitt”. Artystka kształtuje mimikę twarzy, zamykając lewe oko i wstawiając po prawej stronie ogromne, skierowane ukośnie w górę kobiece oko. Usta zostały zastąpione umalowanymi ustami białej kobiety. Ciało kończy się u dołu pozującymi nogami białej kobiety.
Tytułem „Die Süße” (Słodycz) Höch podważa nawyki patrzenia widza. Pełna wdzięku, elegancka postawa właściwie niegracyjnie zdeformowanej postaci odzwierciedla przedstawienie kobiecego ciała we współczesnych mediach. Nawiązywały one do spotkań z obcym podczas „wystaw ludzkich” (Völkerschauen) z epoki kolonialnej.

Strach

W 1970 roku Hannah Höch ponownie wyraża swój ironiczny komentarz do egzotycznego spojrzenia na obce. Wybierając fragmenty do tego kolażu, artystka nie sięga po cytaty z sztuki „prymitywnej”, lecz korzysta z fotografii modelu naukowego, który łączy z nadwymiarowymi, pomalowanymi na czerwono kobiecymi ustami i dwoma wpatrzonymi oczami. Widoczna jest groteskowo stylizowana, czarna kobieta na tle pełnym zarośli.
Otwarte oczy postaci przekazują naiwne onieśmielenie, które z kolei odbija się w zdziwionym strachu widza. Tytuł „Angst” (Strach) bawi się ambiwalentnym dialogiem między przedstawioną postacią a widzem.